Στην Ιλιάδα, ο Ήφαιστος κατασκευάζει για τον Αχιλλέα μια ασπίδα μοναδικής ανθεκτικότητας. Και όμως, όταν η Θέτιδα αγωνιά για την τύχη του γιου της, ο θεός τής λέει την αλήθεια: ούτε η θεϊκή ασπίδα μπορεί να τον γλιτώσει από τη Μοίρα.
Τρεις χιλιάδες χρόνια αργότερα, κάποιοι αντιμετωπίζουν την ελληνική «Ασπίδα του Αχιλλέα» περίπου σαν να ανακάλυψαν το αμυντικό αντίδοτο σε κάθε απειλή. Αυτή η υπερβολή είναι περισσότερο επικίνδυνη παρά καθησυχαστική.
Η ασπίδα είναι όπλο, όχι θαύμα
«Κάνε κουράγιο και μη νοιάζεσαι για τούτα στην καρδιά σου. Μακάρι να μπορούσα κι απ’ τον θάνατο μακριά τον οργισμένο να τον γλιτώσω, όταν η άσπλαχνη θα τον ζυγώνει Μοίρα», λέει ο Ήφαιστος στη Θέτιδα.
Η ομηρική φράση θα έπρεπε να βρίσκεται στο μυαλό όσων σπεύδουν να πανηγυρίσουν για κάθε νέο αμυντικό σύστημα. Η τεχνολογία είναι αναγκαία. Η ισχύς είναι αναγκαία. Η αποτροπή είναι αναγκαία. Η αυταπάτη ότι ένα σύστημα μπορεί να εξασφαλίσει από μόνο του την απόλυτη ασφάλεια είναι που αποτελεί πρόβλημα.
Καμία «ασπίδα» δεν είναι άτρωτη. Κανένα δίκτυο αισθητήρων, κανένας πύραυλος αναχαίτισης, κανένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης δεν καταργεί τον κίνδυνο. Και όσο περισσότερο οι πολιτικές ηγεσίες παρουσιάζουν την αμυντική τεχνολογία ως σχεδόν μαγική λύση, τόσο περισσότερο καλλιεργούν μια επικίνδυνη ψευδαίσθηση αυτάρκειας.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η άμυνα γίνεται επικοινωνιακό σόου
Η σοβαρή άμυνα δεν χρειάζεται πανηγυρισμούς. Χρειάζεται σχέδιο.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι ακριβώς μπορεί να αντιμετωπίσει ένα σύστημα, σε ποιες συνθήκες, με ποιο κόστος και με ποια χρονικά και επιχειρησιακά όρια. Χρειάζεται να γνωρίζουμε επίσης τι συμβαίνει όταν ο αντίπαλος αλλάζει τακτική, χρησιμοποιεί κορεσμό, φθηνά drones, ηλεκτρονικό πόλεμο ή συνδυασμένες επιθέσεις.
Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα για την «Ασπίδα του Αχιλλέα». Όχι πόσο εντυπωσιακό ακούγεται το όνομά της, αλλά πόσο αποτελεσματική είναι στην πράξη.
Η αποτροπή απαιτεί περισσότερα από μια τεχνολογική ομπρέλα
Η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις και σύγχρονα αμυντικά συστήματα. Χρειάζεται όμως εξίσου επιχειρησιακή ετοιμότητα, εκπαιδευμένο προσωπικό, αξιόπιστες συμμαχίες, ενεργή διπλωματία, οικονομική αντοχή και σαφή στρατηγικό σχεδιασμό.
Πάνω απ’ όλα χρειάζεται μια πολιτική ηγεσία που θα γνωρίζει ότι η αμυντική ισχύς υπηρετεί την αποτροπή και όχι την επικοινωνία.
Γιατί υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στο να έχεις μια ισχυρή ασπίδα και στο να πιστεύεις ότι είσαι άτρωτος επειδή την έχεις.
Ο Αχιλλέας είχε την ασπίδα. Η Μοίρα παρέμεινε εκεί
Ο Ήφαιστος μπορούσε να κατασκευάσει για τον Αχιλλέα μια ασπίδα απαράμιλλης τέχνης και δύναμης. Δεν μπορούσε όμως να καταργήσει τη Μοίρα.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μάθημα για τη σημερινή Ελλάδα. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο της εθνικής άμυνας. Δεν αποτελεί εγγύηση ότι κάθε απειλή θα αναχαιτιστεί ούτε ότι κάθε κρίση θα αποτραπεί.
Γι’ αυτό και οι πανηγυρισμοί είναι λάθος μήνυμα. Η πραγματική επιτυχία ενός αμυντικού συστήματος είναι να μη χρειαστεί ποτέ να χρησιμοποιηθεί. Να κάνει τον αντίπαλο να υπολογίσει διαφορετικά το κόστος μιας επίθεσης. Να ενισχύσει την αποτροπή χωρίς να δημιουργεί την ψευδαίσθηση της παντοδυναμίας.
Η Ελλάδα χρειάζεται ασπίδα. Χρειάζεται όμως περισσότερο στρατηγική.
Γιατί ακόμη και η πιο σύγχρονη ασπίδα δεν προστατεύει μια χώρα από τα λάθη της ίδιας της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της.
