Η Ελλάδα παραμένει κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και στους τρεις βασικούς τομείς της PISA 2025, με τη μεγαλύτερη επιδείνωση να καταγράφεται στην Κατανόηση Κειμένου.
Η εικόνα συνδέεται με τις απουσίες, τις ελλείψεις προσωπικού, τις διαταραχές στην τάξη και τις ανισότητες που εξακολουθούν να επηρεάζουν τη σχολική επίδοση.
Η νέα αξιολόγηση PISA καταγράφει μια επίμονη αδυναμία του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος να περιορίσει την απόσταση από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ. Στην έρευνα συμμετείχαν περίπου 765.000 μαθητές από 91 χώρες και οικονομίες, ενώ από την Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, αντιπροσωπεύοντας περίπου 101.850 15χρονους.
Οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών είναι χαμηλότερες και στα τρία αντικείμενα που εξετάστηκαν, ενώ η σύγκριση με το 2015 δείχνει σημαντική υποχώρηση σε βάθος δεκαετίας.
Η Κατανόηση Κειμένου καταγράφει τη μεγαλύτερη πτώση
Στις Φυσικές Επιστήμες οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν κατά μέσο όρο 434 μονάδες, έναντι 482 στον ΟΟΣΑ. Στην Κατανόηση Κειμένου η Ελλάδα έφτασε τις 423 μονάδες, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ήταν 461, ενώ στα Μαθηματικά η επίδοση διαμορφώθηκε στις 424 μονάδες, έναντι 463.
Σε σύγκριση με το 2022, η επίδοση μειώθηκε κατά 7 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, κατά 16 μονάδες στην Κατανόηση Κειμένου και κατά 6 μονάδες στα Μαθηματικά.
Ο ΟΟΣΑ θεωρεί στατιστικά σημαντική τη μεταβολή στην Κατανόηση Κειμένου, ενώ οι μεταβολές στα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες δεν χαρακτηρίζονται στατιστικά σημαντικές.
Η εικόνα γίνεται πιο ανησυχητική όταν εξετάζεται η δεκαετής πορεία. Από το 2015 έως το 2025 η Ελλάδα έχει χάσει 21 μονάδες στις Φυσικές Επιστήμες, 45 στην Κατανόηση Κειμένου και 33 στα Μαθηματικά.
Ένας στους τρεις μαθητές κάτω από το βασικό επίπεδο και στα τρία αντικείμενα
Το Level 2 θεωρείται από την PISA το βασικό επίπεδο επάρκειας. Στην Ελλάδα μόλις το 50% των μαθητών φτάνει τουλάχιστον σε αυτό το επίπεδο στα Μαθηματικά, έναντι 65% στον ΟΟΣΑ.
Στις Φυσικές Επιστήμες το ποσοστό ανέρχεται σε 59%, έναντι 74%, ενώ στην Κατανόηση Κειμένου φτάνει το 56%, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ.
Ακόμη μικρότερο είναι το ποσοστό των μαθητών που φτάνει στα υψηλότερα επίπεδα επίδοσης. Στα Level 5 και 6 κατατάσσεται μόλις το 2% στα Μαθηματικά, το 1% στις Φυσικές Επιστήμες και το 1% στην Κατανόηση Κειμένου.
Συνολικά, το 31,4% των μαθητών στην Ελλάδα βρίσκεται κάτω από το Level 2 και στα τρία βασικά αντικείμενα, έναντι 19,7% στον ΟΟΣΑ.
Μεγάλο το χάσμα αγοριών και κοριτσιών στην ανάγνωση
Η πιο έντονη διαφοροποίηση μεταξύ αγοριών και κοριτσιών εμφανίζεται στην Κατανόηση Κειμένου.
Τα κορίτσια συγκέντρωσαν 446 μονάδες, έναντι 400 των αγοριών, με τη διαφορά να φτάνει τις 46 μονάδες. Η αντίστοιχη διαφορά στον ΟΟΣΑ είναι 31 μονάδες.
Στις Φυσικές Επιστήμες τα κορίτσια προηγούνται κατά 12 μονάδες, ενώ στα Μαθηματικά τα αγόρια έχουν προβάδισμα 6 μονάδων. Το χάσμα στην Κατανόηση Κειμένου έχει διευρυνθεί από το 2022, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης πτώσης των επιδόσεων των αγοριών.
Το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο εξακολουθεί να μετρά
Η PISA επιβεβαιώνει τη σύνδεση ανάμεσα στο κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο και τις μαθητικές επιδόσεις.
Στις Φυσικές Επιστήμες, οι μαθητές που βρίσκονται στο ανώτερο 25% της κοινωνικοοικονομικής κλίμακας εμφανίζουν κατά μέσο όρο επίδοση υψηλότερη κατά 76 μονάδες από εκείνους στο κατώτερο 25%.
Η διαφορά στον ΟΟΣΑ είναι ακόμη μεγαλύτερη, στις 85 μονάδες. Στην Ελλάδα το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο εξηγεί το 10% της διακύμανσης των επιδόσεων στις Φυσικές Επιστήμες, έναντι 12% στον ΟΟΣΑ.
Οι επιδόσεις διαφοροποιούνται επίσης ανάλογα με το μεταναστευτικό υπόβαθρο, τον τύπο του σχολείου και το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο της σχολικής μονάδας.
Η ψηφιακή επίλυση προβλημάτων φέρνει νέα δεδομένα
Για πρώτη φορά η PISA εξέτασε την ικανότητα των μαθητών να επιλύουν προβλήματα σε ψηφιακά περιβάλλοντα.
Η Ελλάδα συγκέντρωσε 461 μονάδες, έναντι 500 στον ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση μεταξύ 91 χωρών και οικονομιών.
Την ίδια ώρα, σημαντικό ποσοστό μαθητών παραμένει κάτω από το βασικό επίπεδο επάρκειας: 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες, 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και 49,5% στα Μαθηματικά.
Λιγότερη υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς
Οι απαντήσεις των μαθητών αποτυπώνουν επίσης απόσταση στην εκπαιδευτική υποστήριξη που λαμβάνουν.
Μόλις το 49% στην Ελλάδα δηλώνει ότι στα περισσότερα μαθήματα Φυσικών Επιστημών ο εκπαιδευτικός δείχνει ενδιαφέρον για τη μάθηση κάθε μαθητή, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ.
Παράλληλα, το 53% αναφέρει ότι ο εκπαιδευτικός συνεχίζει τη διδασκαλία έως ότου οι μαθητές κατανοήσουν το αντικείμενο, έναντι 66% στον ΟΟΣΑ. Επιπλέον βοήθεια όταν χρειάζεται δηλώνει ότι λαμβάνει το 61%, έναντι 73% στον ΟΟΣΑ.
Οι μαθητές στην Ελλάδα αναφέρουν ακόμη μικρότερη χρήση πρακτικών που ενισχύουν την κριτική σκέψη και τη βαθύτερη κατανόηση.
Απουσίες, καθυστερήσεις και προβλήματα μέσα στην τάξη
Η σχολική παρουσία αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που ξεχωρίζει στην ελληνική περίπτωση.
Το 31% των μαθητών δήλωσε ότι είχε απουσιάσει τουλάχιστον μία ημέρα από το σχολείο τις δύο εβδομάδες πριν από την εξέταση PISA, έναντι 22% στον ΟΟΣΑ.
Σχεδόν ένας στους δύο, ποσοστό 49%, ανέφερε ότι είχε χάσει τουλάχιστον ένα μάθημα, έναντι 24% στον ΟΟΣΑ. Το 62% δήλωσε ότι είχε φτάσει καθυστερημένα στο σχολείο, έναντι 50%.
Παράλληλα, το 46% ανέφερε ότι ο θόρυβος και η αταξία επηρεάζουν τα περισσότερα ή όλα τα μαθήματα Φυσικών Επιστημών, όταν στον ΟΟΣΑ το ποσοστό περιορίζεται στο 31%.
Ο σχολικός εκφοβισμός παραμένει πρόβλημα
Το 22% των μαθητών στην Ελλάδα δήλωσε ότι έχει υποστεί τουλάχιστον μία μορφή σχολικού εκφοβισμού μερικές φορές τον μήνα ή συχνότερα, έναντι 20% στον ΟΟΣΑ.
Υπάρχει, ωστόσο, μια θετική μεταβολή σε σχέση με το 2022: οι μαθητές εμφανίζουν βελτιωμένο αίσθημα ασφάλειας και μεγαλύτερη αίσθηση ότι ανήκουν στο σχολικό περιβάλλον.
Παράλληλα, εμφανίζουν υψηλότερη πεποίθηση ότι μπορούν να αναπτύξουν τις ικανότητες και τις δεξιότητές τους μέσα από την προσπάθεια και τη μάθηση.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στη σχολική καθημερινότητα
Η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης αποτελεί πλέον μέρος της μαθησιακής εμπειρίας σημαντικού ποσοστού μαθητών.
Το 34% στην Ελλάδα δήλωσε ότι χρησιμοποιεί chatbots τεχνητής νοημοσύνης τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για να βοηθηθεί στη μάθηση, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ.
Τα στοιχεία δείχνουν, ωστόσο, ότι σημασία έχει ο τρόπος χρήσης της AI. Οι μαθητές που τη χρησιμοποιούν για τη σύνταξη σχολικών εργασιών εμφανίζουν χαμηλότερες επιδόσεις από εκείνους που δεν τη χρησιμοποιούν για αυτόν τον σκοπό.
Αντίθετα, καλύτερες επιδόσεις εμφανίζουν μεταξύ των συχνών χρηστών εκείνοι που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για μαθησιακούς σκοπούς και έχουν διδαχθεί πώς να αξιολογούν την ποιότητα των απαντήσεών της.
Ελλείψεις προσωπικού στα σχολεία
Ιδιαίτερο βάρος έχει και η εικόνα που δίνουν οι διευθυντές για τις ελλείψεις προσωπικού.
Το 46% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτούσε σε σχολεία όπου οι διευθυντές ανέφεραν ότι η διδασκαλία επηρεάζεται τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό από την έλλειψη εκπαιδευτικών, έναντι 39% στον ΟΟΣΑ.
Η απόσταση γίνεται πολύ μεγαλύτερη στο βοηθητικό προσωπικό. Το 78% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτούσε σε σχολεία όπου καταγράφονταν ελλείψεις, έναντι μόλις 39% στον ΟΟΣΑ.
Ελλείψεις εκπαιδευτικού υλικού επηρέαζαν τη διδασκαλία σε σχολεία όπου φοιτούσε το 39% των μαθητών, ενώ προβλήματα σε κτιριακές και άλλες υποδομές καταγράφηκαν για το 47%.
Στον αντίποδα, μετά το 2018 έχει σημειωθεί βελτίωση στον ψηφιακό εξοπλισμό των σχολείων και στη διαθεσιμότητα ηλεκτρονικών υπολογιστών για εκπαιδευτική χρήση.
Τα 38 σχολεία που ξεχωρίζουν
Η συνολική εικόνα έχει και εξαιρέσεις. Στην ελληνική συμμετοχή εντοπίστηκαν 38 σχολεία, από τα οποία τα 32 δημόσια, όπου οι μαθητές εμφανίζουν επιδόσεις κοντά ή πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στις Φυσικές Επιστήμες, παρά το χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο των περιοχών τους.
Στα σχολεία αυτά οι διαφορές μεταξύ των μαθητών είναι μικρότερες και η επίδοση συνδέεται σε μικρότερο βαθμό με το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο.
Η συγκεκριμένη ομάδα δείχνει ότι οι χαμηλές συνολικές επιδόσεις δεν αποτελούν μονόδρομο και ότι υπάρχουν σχολικές μονάδες που καταφέρνουν να περιορίζουν την επίδραση των κοινωνικών ανισοτήτων.
Τα επόμενα βήματα για το ελληνικό σχολείο
Για τη συμμετοχή στην PISA 2025 το υπουργείο Παιδείας ενίσχυσε τα σχολεία του δείγματος με 4.500 laptops και 2.500 ακουστικά, ενώ θεσμοθετήθηκε αποζημίωση για τους 549 εκπαιδευτικούς που συμμετείχαν στη διοργάνωση.
Παράλληλα δημιουργήθηκε η πλατφόρμα Skills4Life, με θέματα αντίστοιχης λογικής με εκείνα της PISA, ενώ η Ελλάδα κατέγραψε τη μεγαλύτερη συμμετοχή μαθητών σε σχέση με προηγούμενους κύκλους και κάλυψη του 95% του πληθυσμού-στόχου.
Η επόμενη περίοδος συνδέεται, σύμφωνα με το υπουργείο, με τα νέα Προγράμματα Σπουδών, τα νέα σχολικά βιβλία και το σύστημα του Πολλαπλού Βιβλίου, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και την περαιτέρω ψηφιακή αναβάθμιση.
Η PISA 2025 αφήνει έτσι ένα σύνθετο αποτύπωμα. Η Ελλάδα παραμένει αισθητά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στις βασικές δεξιότητες, με ιδιαίτερα μεγάλη μακροχρόνια υποχώρηση στην Κατανόηση Κειμένου. Ταυτόχρονα, η βελτίωση του ψηφιακού εξοπλισμού, το υψηλότερο αίσθημα ασφάλειας και τα σχολεία που καταφέρνουν να πετυχαίνουν υψηλές επιδόσεις δείχνουν τα σημεία στα οποία μπορεί να αναζητηθεί η αντιστροφή της τάσης. Η επόμενη αξιολόγηση έχει προγραμματιστεί για το 2029.
