Η ενίσχυση των δεξιών και ακροδεξιών κομμάτων αποτελεί πλέον ένα ευρωπαϊκό πολιτικό φαινόμενο. Από την Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι και τη Γαλλία της Μαρίν Λεπέν έως τη Γερμανία της AfD, την Ισπανία, τη Σουηδία και την Ελλάδα, κόμματα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια βρίσκονταν στο περιθώριο αποκτούν μεγαλύτερη εκλογική επιρροή και σε αρκετές περιπτώσεις συμμετέχουν ή διεκδικούν ρόλο στη διακυβέρνηση.
Γερμανία: Η AfD περνά σε νέο επίπεδο
Ο προβληματισμός στη Γερμανία εντείνεται μετά την εκλογή του πρώτου περιφερειάρχη της AfD στο κρατίδιο της Θουριγγίας. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς δείχνει ότι η Εναλλακτική για τη Γερμανία δεν περιορίζεται πλέον σε μια ισχυρή παρουσία στις κάλπες, αλλά διεκδικεί και κατακτά θέσεις στην τοπική εξουσία.
Η εξέλιξη στη Γερμανία εντάσσεται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση, όπου η παραδοσιακή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη συντηρητική Δεξιά και την Ακροδεξιά γίνεται περισσότερο δυσδιάκριτη.
Ισπανία: Το τέλος του αριστερού προπύργιου
Η Ισπανία θεωρούνταν για χρόνια ένα από τα τελευταία ισχυρά προπύργια της ευρωπαϊκής Αριστεράς. Οι τοπικές και περιφερειακές εκλογές, ωστόσο, ανέδειξαν τη μετατόπιση του πολιτικού σκηνικού προς τα δεξιά.
Η κυβερνώσα αριστερή συμμαχία του Πέδρο Σάντσεθ υπέστη σημαντικές απώλειες, ενώ το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα αναδείχθηκε ο μεγάλος νικητής. Κεντρικό πρόσωπο της επιτυχίας του ήταν η Ιζαμπέλ Ντίαθ Αγιούσο, η οποία έχει υιοθετήσει θέσεις που σε αρκετά ζητήματα κινούνται σε σκληρή συντηρητική κατεύθυνση.
Παράλληλα, το ακροδεξιό Vox ενισχύει την παρουσία του και εμφανίζεται ως πιθανός κυβερνητικός εταίρος σε δήμους και αυτόνομες περιφέρειες. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι η Ακροδεξιά δεν βρίσκεται πλέον μόνο στην αντιπολίτευση, αλλά μπορεί να αποτελέσει τμήμα ευρύτερων δεξιών συμμαχιών.
Ουγγαρία: Το μοντέλο του Όρμπαν
Στην Ουγγαρία, ο Βίκτορ Όρμπαν και το Fidesz αποτέλεσαν από νωρίς ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτής της πολιτικής μετατόπισης. Η διακυβέρνησή του συνδέθηκε με την ιδέα μιας «ανελεύθερης δημοκρατίας», ενώ η σκληρή στάση απέναντι στη μετανάστευση αποτελεί σταθερό στοιχείο της πολιτικής του.
Η αντίληψη του Όρμπαν για το έθνος, τη μετανάστευση και την πολυπολιτισμικότητα έχει επηρεάσει τη συζήτηση και πέρα από τα ουγγρικά σύνορα. Η Ουγγαρία λειτουργεί έτσι ως ένα από τα βασικά σημεία αναφοράς για τα ευρωπαϊκά κόμματα της εθνικιστικής και λαϊκιστικής Δεξιάς.
Γαλλία: Η Λεπέν πλησιάζει στην εξουσία
Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν έχει καταφέρει να μετατρέψει την Ακροδεξιά σε πρωταγωνιστική δύναμη του πολιτικού συστήματος. Το κόμμα της αύξησε σημαντικά την κοινοβουλευτική του παρουσία, ενώ η ίδια επιμένει στον μακροπρόθεσμο στόχο της κατάκτησης της προεδρίας.
Η σταθερή αύξηση της εκλογικής επιρροής της γαλλικής Ακροδεξιάς τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει τους πολιτικούς συσχετισμούς. Η Λεπέν επιχειρεί πλέον να παρουσιάσει το κόμμα της ως δύναμη που μπορεί να διεκδικήσει την εξουσία και όχι απλώς ως κόμμα διαμαρτυρίας.
Ιταλία: Η Μελόνι στην κορυφή
Η Ιταλία αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης ενός κόμματος με ακροδεξιές ρίζες στην κορυφή της πολιτικής εξουσίας.
Τα «Αδέλφια της Ιταλίας» της Τζόρτζια Μελόνι, με ιστορικές ρίζες στον ιταλικό φασισμό, κατέκτησαν την πρώτη θέση στις βουλευτικές εκλογές και ανέδειξαν τη Μελόνι στην πρωθυπουργία, την πρώτη γυναίκα που κατέλαβε το αξίωμα στην Ιταλία.
Η πολιτική διαδρομή της Μελόνι, η ιστορική προέλευση του κόμματός της και η στάση της απέναντι στον Μπενίτο Μουσολίνι εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις για τα όρια ανάμεσα στη σύγχρονη συντηρητική Δεξιά και την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά.
Σουηδία και Φινλανδία: Η Ακροδεξιά στην κυβερνητική εξίσωση
Η στροφή προς τα δεξιά δεν περιορίζεται στη νότια Ευρώπη. Στη Σουηδία, οι «Σουηδοί Δημοκράτες» αναδείχθηκαν σε δεύτερη ισχυρότερη πολιτική δύναμη και απέκτησαν καθοριστικό ρόλο στη στήριξη της κεντροδεξιάς κυβέρνησης.
Το κόμμα, που ιδρύθηκε από στελέχη της δεξιάς εξτρεμιστικής σκηνής, έχει υιοθετήσει έντονα αντιμεταναστευτική ρητορική, ενώ η ισλαμοφοβική διάσταση αποτελεί σημαντικό στοιχείο της πολιτικής του.
Στη γειτονική Φινλανδία, οι «Αληθινοί Φινλανδοί» συμμετέχουν στην κυβέρνηση, καταλαμβάνοντας επτά υπουργικές θέσεις. Η εξέλιξη δείχνει ότι ο δεξιός λαϊκισμός έχει περάσει από την περιθωριακή πολιτική έκφραση στη συμμετοχή στην κυβερνητική εξουσία.
Σλοβακία: Η παρουσία της ακραίας Δεξιάς
Ακόμη πιο ακραία είναι η περίπτωση της Σλοβακίας, όπου ο Μάριαν Κοτλέμπα και το νεοφασιστικό L’SNS απέκτησαν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.
Η πολιτική πορεία του Κοτλέμπα και οι δικαστικές περιπέτειές του δεν εμπόδισαν την εκλογική παρουσία του κόμματος, το οποίο κατάφερε να εξασφαλίσει σημαντικό αριθμό εδρών στις βουλευτικές εκλογές.
Η περίπτωση της Σλοβακίας υπενθυμίζει ότι η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη δεν εκφράζεται παντού με τον ίδιο τρόπο. Από τα λαϊκιστικά δεξιά κόμματα έως σχηματισμούς με ανοιχτά νεοφασιστικό παρελθόν, το πολιτικό φάσμα παραμένει ευρύ.
Ελλάδα: Η ενίσχυση των δεξιότερων κομμάτων
Στην Ελλάδα, η εκλογική νίκη του Κυριάκου Μητσοτάκη συνοδεύτηκε από μια σημαντική παρουσία κομμάτων στα δεξιά της Νέας Δημοκρατίας.
Η Ελληνική Λύση, η Νίκη και οι Σπαρτιάτες, ως πολιτικός σχηματισμός που συνδέθηκε με την κληρονομιά της Χρυσής Αυγής, συγκέντρωσαν συνολικά σχεδόν το 13% των ψήφων.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή στους πολιτικούς συσχετισμούς. Η συντηρητική Δεξιά παραμένει κυρίαρχη, όμως ταυτόχρονα ένα τμήμα του εκλογικού σώματος επιλέγει κόμματα με εντονότερες εθνικιστικές, αντιμεταναστευτικές ή υπερσυντηρητικές θέσεις.
Μια κοινή ευρωπαϊκή τάση με διαφορετικές εκφράσεις
Από την Ουγγαρία και την Ιταλία έως τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και τη Σκανδιναβία, η ενίσχυση της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς παράγοντες που διαμορφώνουν το ευρωπαϊκό πολιτικό σκηνικό.
Οι διαφορές ανάμεσα στα κόμματα είναι σημαντικές, όπως και οι πολιτικές συνθήκες κάθε χώρας. Κοινό σημείο, ωστόσο, είναι η αυξανόμενη απήχηση θεμάτων όπως η μετανάστευση, η εθνική ταυτότητα, η ασφάλεια και η αμφισβήτηση πλευρών της φιλελεύθερης πολιτικής ατζέντας.
Το βασικό πολιτικό ερώτημα για την Ευρώπη είναι πλέον αν η άνοδος αυτή θα παραμείνει εκλογική έκφραση διαμαρτυρίας ή θα μετατραπεί σε μια νέα, σταθερή ισορροπία εξουσίας. Οι εξελίξεις σε μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν ότι η δεύτερη εκδοχή δεν μπορεί πλέον να θεωρείται περιθωριακό ενδεχόμενο.
